Dosya ve Batarya

Büyük Dosyaları Sıkıştırarak Yer Kazanma

Bir diskin dolması genellikle tek bir dev dosyadan değil, yıllar içinde birikmiş yüzlerce orta boy dosyadan kaynaklanır. Bu durumda ilk akla gelen çözüm silmek olur; ancak silmek istemediğiniz belgeler, taramalar ve eski projeler için daha akıllı bir yol var: dosya sıkıştırma. Doğru formatı ve ayarları seçtiğinizde, hiçbir veri kaybetmeden aynı içeriği çok daha az yer kaplayan tek bir paket hâline getirebilirsiniz.

Sıkıştırma aslında nasıl çalışır?

ZIP ve RAR gibi formatlar kayıpsız (lossless) çalışır. Yani dosyanın içindeki tekrar eden kalıpları bulur, bunları kısa referanslarla değiştirir ve açtığınızda orijinali bit bit geri kurar. Bu yüzden bir Word belgesi ya da metin dosyası dramatik biçimde küçülürken, zaten sıkıştırılmış bir JPEG veya MP4 neredeyse hiç küçülmez — o dosyalarda tekrar eden kalıplar önceden temizlenmiştir.

Kabaca beklenebilecek kazanç aralıkları şöyledir:

Dosya türü Tipik kazanç Yorum
TXT, CSV, LOG, kod dosyaları %60–90 Sıkıştırmanın en verimli olduğu alan
DOCX, XLSX, PPTX %5–20 Bu formatlar içeride zaten ZIP kullanır
PDF (metin ağırlıklı) %10–40 Taranmış PDF'lerde kazanç düşer
BMP, WAV, RAW %30–70 Sıkıştırılmamış ham formatlar
JPEG, PNG, MP3, MP4, ZIP %0–3 Zaten sıkıştırılmış; uğraşmaya değmez

Adım adım: ilk arşivinizi oluşturma

  1. Sıkıştırılacakları tek klasörde toplayın. Dağınık dosyalarla çalışmak hem hata yapma riskini artırır hem de sonucu ölçmenizi zorlaştırır. Klasör düzenini önceden oturtmak, dosyaları isimlendirme mantığıyla ayırmak burada işinizi kolaylaştırır.
  2. Önce mevcut boyutu not edin. Klasöre sağ tıklayıp Özellikler'e (macOS'ta "Bilgi Al") bakın. 2,4 GB gibi bir sayıyı kâğıda yazmak, sonunda gerçek kazancı görmenizi sağlar. Ölçmediğiniz şeyi iyileştirdiğinizi bilemezsiniz.
  3. Windows'ta ZIP oluşturun. Klasöre sağ tıklayın → Sıkıştır / Gönder → Sıkıştırılmış klasör. Ek program gerekmez, her yerde açılır. ZIP'in en büyük avantajı bu evrensel uyumluluktur.
  4. macOS'ta sıkıştırın. Sağ tıklayıp "Sıkıştır" demeniz yeterli; yanına aynı adla bir .zip dosyası düşer.
  5. Daha fazla kazanç istiyorsanız 7-Zip veya WinRAR kurun. RAR ve özellikle 7z formatı, aynı dosya kümesinde ZIP'ten tipik olarak %5–15 daha küçük sonuç verir. 7-Zip ücretsizdir ve RAR arşivlerini açabilir (oluşturamaz).
  6. Sıkıştırma seviyesini seçin. "Normal" ile "En yüksek/Ultra" arasındaki fark boyutta genelde küçük, işlem süresinde ise belirgindir. Büyük arşivlerde Ultra seviyesi süreyi katlarken kazancı yalnızca birkaç yüzde puan artırabilir. Arşivi bir daha açmayacaksanız Ultra, sık eriştiğiniz bir pakette Normal mantıklıdır.
  7. Gerekiyorsa parça boyutu belirleyin. RAR ve 7z, arşivi 100 MB'lık parçalara bölebilir. E-posta eki ya da eski USB belleklerle uğraşırken kurtarıcıdır.
  8. Hassas içerik varsa şifreleyin. AES-256 destekleyen bir arşiv, disk üzerindeki en pratik korumadır. Ancak parolayı kaybederseniz kurtarma imkânı yoktur — bu yüzden güçlü ama yönetilebilir parolalar üretme alışkanlığı burada doğrudan işe yarar.
  9. Arşivi test edin. 7-Zip ve WinRAR'da "Test" komutu, paketi açmadan bütünlüğünü doğrular. Bu adım 10 saniye sürer ve sizi ileride büyük bir hayal kırıklığından kurtarır.
  10. Ancak testten sonra orijinalleri kaldırın. Silmeden önce arşivden rastgele iki üç dosyayı çıkarıp açın. Kritik verilerde ise silmek yerine arşivi ayrı bir diske veya bulut hesabına yedekleyip kopyayı öyle kaldırın.

Sık yapılan hatalar