Bir bilgisayarın yavaşlaması genellikle tek bir arızadan değil, yıllar içinde biriken küçük yüklerin toplamından kaynaklanır. Aynı donanım, ilk kurulduğu günde açılışta 8-10 süreç çalıştırırken üç yıl sonra 40'ın üzerinde süreçle açılıyorsa, "makine eskidi" demek yerine "makine kalabalıklaştı" demek daha doğrudur. Aşağıdaki adımlar, bilgisayar yavaş hızlandırma işini tahmine dayalı değil ölçüme dayalı şekilde yapmanızı sağlar: önce nerede beklediğinizi belirlersiniz, sonra o noktaya müdahale edersiniz.
Kaynakları körü körüne temizlemek yerine, hangi bileşenin dolduğuna bakın. Windows'ta Görev Yöneticisi (Ctrl+Shift+Esc), macOS'ta Etkinlik Monitörü size dört temel sayı verir: CPU, bellek (RAM), disk ve ağ kullanımı. Bilgisayar yavaşken bu ekranı açın ve hangi sütunun %90'ın üzerinde takıldığını not edin.
| Belirti | Muhtemel darboğaz | İlk müdahale |
|---|---|---|
| Açılış çok uzun, masaüstü geldikten sonra 1-2 dakika yanıt yok | Başlangıç programları + disk | Adım 1 ve 3 |
| Sekme açtıkça her şey donuyor, imleç takılıyor | RAM yetersiz | Adım 2 ve 5 |
| Dosya kopyalama ve program açma çok yavaş, disk sürekli %100 | Mekanik disk (HDD) veya dolu disk | Adım 3 ve 6 |
| Fan sürekli çalışıyor, gövde ısınıyor, performans dalgalanıyor | Isı / toz | Adım 7 |
Başlangıç programlarını budayın. Görev Yöneticisi'nin "Başlangıç uygulamaları" sekmesinde her uygulamanın bir "başlangıç etkisi" derecesi vardır. Yüksek etkili olanları tek tek kapatın; ancak antivirüs, dokunmatik yüzey sürücüsü ve ses sürücüsü gibi sistem bileşenlerine dokunmayın. Bulut depolama istemcileri, oyun mağazaları, güncelleme yardımcıları ve mesajlaşma uygulamaları en sık gereksiz yere otomatik başlayan gruptur. Kapatmanız onları silmez; gerektiğinde elle açarsınız. 15 başlangıç uygulamasını 5'e indirmek, ölçülebilir en hızlı kazançtır.
Arka planda çalışan izinleri kısın. Ayarlar bölümündeki "arka planda çalışan uygulamalar" listesi, siz açmasanız bile bellek ve disk tüketen yazılımları gösterir. Bildirim beklemeniz gereken birkaç uygulama dışında hepsini kapatabilirsiniz. Tarayıcı eklentileri de burada sayılmalı: 20 eklentili bir tarayıcı, her yeni sekmede eklenti sayısı kadar ek bellek bloğu ayırır. Kullanmadığınız eklentileri kaldırmak, RAM baskısını gözle görülür şekilde azaltır.
Diskte nefes alacak yer bırakın. Sistem diski %90'ın üzerinde doluysa, işletim sistemi geçici dosya ve sanal bellek için yer bulamaz; bu durumda hızlı bir SSD bile yavaş davranır. Hedef: sistem diskinin en az %15-20'si boş kalsın. Windows'un Disk Temizleme ve "Depolama Duyarlılığı" araçları geçici dosyaları, güncelleme kalıntılarını ve Geri Dönüşüm Kutusu'nu tek seferde boşaltır. Diskinizdeki gereksiz dosyaları silme konusunu ayrıntılı anlattığımız rehber, hangi klasörlerin güvenle temizlenebileceğini gösteriyor.
Kullanmadığınız programları kaldırın. "Uygulamalar ve özellikler" listesini boyuta göre değil son kullanım tarihine göre değerlendirin. Altı aydır açmadığınız her program hem yer kaplar hem de kendi güncelleme servisini arka planda çalıştırır. Kaldırma işlemini yaparken hangi kalemin sistem bileşeni olduğuna dikkat etmek gerekir; artık kullanmadığınız uygulamaları güvenle silmek için sırayı üreticiden gelen paketlerin sonuna bırakın.
Aynı anda açık pencere sayısını düşürün. 8 GB RAM'li bir makinede 30 tarayıcı sekmesi + ofis programı + video oynatıcı, sistemi diski RAM gibi kullanmaya zorlar; bu takas işlemi mekanik diskte bellekten yüzlerce kat yavaştır. Sekmeleri yer imine alma alışkanlığı, hiçbir ücret ödemeden yapılan bir hız iyileştirmesidir.
Donanım tarafında tek bir doğru yatırım yapın. Mekanik diskten SSD'ye geçiş, aynı bilgisayarda açılış ve program başlatma süresini kat kat kısaltır; ikinci sırada RAM'i 8 GB'a veya 16 GB'a çıkarmak gelir. Ekran kartı yükseltmesi, ofis ve tarayıcı kullanımında hissedilir bir fark yaratmaz. Sıralama net: SSD > RAM > diğer her şey.
Isı ve güncellemeyi ihmal etmeyin. Havalandırma ızgaraları tozla kapanan bir dizüstü bilgisayar, işlemci sıcaklığı yükseldiğinde hızını kendisi düşürür. Basınçlı hava ile temizlik ve makineyi sert zemine koymak bu kaybı geri kazandırır. Ayrıca işletim sistemi ve sürücü güncellemelerini tamamlayın; bekleyen güncellemeler açılışta ve kapanışta uzun süreli disk aktivitesine yol açar.
Sonucu yeniden ölçün. Kronometreyi elinize alıp güç tuşundan masaüstünün kullanılabilir hale gelmesine kadar geçen süreyi işlemden önce ve sonra kaydedin. Değişimi görmeden hangi adımın işe yaradığını bilemezsiniz.